مثلث برمودا چطور از چند گزارش پراکنده به یک افسانه تبدیل شد؟
پرواز ۱۹، کشتی سایکلوپس و کتاب‌های پرفروش دههٔ هفتاد؛ نگاهی به اینکه افسانه از کجا ساخته شد و بررسی‌های بعدی چه می‌گویند.
مثلث برمودا نقشهٔ رسمی ندارد. مرز آن را هرکس به شکلی کشیده است، معمولاً بین فلوریدا، برمودا و پورتوریکو. همین مرزِ نامعین به افسانه کمک کرده: هر ناپدیدشدنی در گسترهٔ بزرگ اقیانوس اطلس را می‌شود به آن نسبت داد.
نام از کجا آمد؟
عبارت «مثلث برمودا» در سال ۱۹۶۴ در مقاله‌ای از وینسنت گدیس در مجلهٔ Argosy رایج شد. ده سال بعد، کتاب چارلز برلیتز آن را به موضوعی پرفروش تبدیل کرد. در این روایت‌ها چند رخداد کنار هم چیده می‌شوند: پرواز ۱۹ در دسامبر ۱۹۴۵، پنج بمب‌افکن آموزشی نیروی دریایی آمریکا که پس از سردرگمیِ فرمانده در مسیر، دیگر برنگشتند، و کشتی یو.اس.اس سایکلوپس که در مارس ۱۹۱۸ بدون پیام اضطراری ناپدید شد.
پژوهشگرانی که سراغ پرونده‌ها رفتند
لری کوشه، کتابدار و خلبان، در کتاب «معمای مثلث برمودا: حل‌شده» (۱۹۷۵) گزارش‌های هر رخداد را با سوابق هواشناسی، پرونده‌های بیمه و روزنامه‌های همان روز مقایسه کرد. او به چند الگوی تکرارشونده رسید: بعضی ماجراها در توضیح‌های محبوب بزرگ‌نمایی شده بودند، بعضی در جایی خارج از مثلث رخ داده بودند و در برخی دیگر طوفان یا خطای ناوبری در گزارش اصلی آمده بود ولی در بازنویسی‌ها جا افتاده بود. گزارش‌های سازمان‌های دریایی و گارد ساحلی آمریکا نیز، بنا بر آنچه معمولاً از آن‌ها نقل می‌شود، آمار غیرعادی‌ای نسبت به دیگر مسیرهای پرتردد دریایی نشان نمی‌دهند. البته این به معنی نبودن خطر نیست؛ جریان گلف‌استریم، طوفان‌های ناگهانی و ترافیک سنگین واقعاً این منطقه را دشوار می‌کنند.
پرسش درست چیست؟
برای سنجیدن هر روایت می‌شود چهار چیز را جدا کرد: تاریخ و مکان دقیقِ رخداد، آب‌وهوای همان روز، سندی مستقل از نویسندهٔ داستان، و اینکه ناپدیدشدن بیش از میزان مورد انتظار در یک منطقهٔ پرتردد بوده یا نه. بدون این‌ها، تعداد داستان‌ها به‌تنهایی چیزی ثابت نمی‌کند.
رادیو عجایب این پرونده را در دو قسمت روایت کرده است: مثلث برمودا (شمارهٔ اول) و شمارهٔ دوم. پیشنهاد می‌کنیم هنگام شنیدن، هر رخداد را با همین چهار پرسش بسنجی و ببینی کدام‌یک پاسخی مستقل دارد.